Każdy pacjent, u którego zdiagnozowano nowotwór, przeżywa szok. Często pojawiają się pytania – dlaczego ja, czy coś zrobiłam/zrobiłem źle? Nie ma prostych odpowiedzi na te pytania. Zachorowanie na nowotwór zależy od wielu różnych czynników, w tym również takich, o których istnieniu wiemy jeszcze niewiele.  

Dzięki ogromnemu postępowi medycyny, choroby nowotworowe stopniowo zmieniają swój charakter. Jeszcze kilka lat temu nowotwór uważano za chorobę śmiertelną, dziś coraz częściej nowotwór określa się jako chorobę przewlekłą. Wielu pacjentów żyje z chorobą nowotworową przez długie lata, w części przypadków możliwe jest nawet całkowite wyleczenie.  Im wcześniej nowotwór zostanie wykryty, tym wyższe są szanse na to, że leczenie będzie skuteczne. Dlatego warto mieć na uwadze profilaktykę onkologiczną. 

Czym jest profilaktyka?

Profilaktyką nazywamy ogół działań, które prowadzą do zmniejszenia ryzyka zachorowania na daną chorobę lub do wczesnego jej wykrycia. Najlepszymi przykładami profilaktyki onkologicznej są badania przesiewowe. Istotą tych badań jest wykrycie nowotworów „niemych” klinicznie, czyli takich, które rozwijają się w organizmie pacjenta, jednak nie dają jeszcze żadnych objawów. 

Badania przesiewowe organizowane są na skalę masową i obejmują osoby, które mają statystycznie największą szansę zachorowania na nowotwór. Nie należy także zapominać o zdrowej diecie i wysiłku fizycznym. Są to kolejne, ważne elementy profilaktyki onkologicznej.

Czy istnieje profilaktyka raka piersi?

Profilaktyka raka piersi istnieje i jest naprawdę skuteczna. Najlepiej oddają to dane dotyczące zachorowalności oraz umieralności na raka piersi wśród kobiet w latach 1999 – 2018. Na rycinie 1 widać, że istnieje wyraźny trend wzrostowy jeśli chodzi o zachorowalność na raka piersi. Jeśli jednak dane te porównamy z wykresem odpowiadającym liczbie zgonów (Rycina 2), to możemy zauważyć, że liczba ta rośnie bardzo powoli. Jest to zasługa nie tylko profilaktyki, ale także wprowadzenia nowoczesnych metod leczenia. 

Działania profilaktyczne dają szansę na wykrycie nowotworu we wczesnym, jeszcze niezaawansowanym stadium, co w połączeniu z nowoczesnymi metodami leczenia zwiększa możliwość całkowitego wyleczenia.

Rycina 1 – Rycina przedstawia liczbę zachorowań na raka piersi przy pomocy współczynnika standaryzowanego, który określa ilość zachorowań na 100 000 osób. (Źródło: Krajowy Rejestr Nowotworów)

Rycina 2 – Rycina przedstawia umieralność na raka piersi przy pomocy współczynnika standaryzowanego, który określa ilość zgonów na 100 000 osób. (Źródło: Krajowy Rejestr Nowotworów)

Jak wyglądają  badania przesiewowe w kierunku raka piersi?

W Polsce programem badań przesiewowych, polegającym na wykonywaniu mammografii, objęte są kobiety w wieku od 50 do 69 roku życia. Mammografia to badanie radiologiczne, w którym wykonuje się serię zdjęć, pozwalających uwidocznić zmiany zachodzące w piersiach. Mammografia powinna być wykonywana co około 2 – 3 lata. Regularne wykonywanie tego badania pozwala na aż 30% redukcję umieralności na raka piersi wśród całej populacji kobiet, które wykonują to badanie. 

Czy warto badać piersi przed 50 rokiem życia?

Odpowiedź brzmi – tak. Pacjentki z udokumentowaną rodzinną historią raka piersi lub posiadające patogenne warianty w genach BRCA1 / BRCA2, powinny pamiętać, że dotyczy ich odmienna ścieżka profilaktyki. Zaczyna się ona znacznie wcześniej, bo już w momencie osiągnięcia pełnoletności i obejmuje m.in. przeprowadzenie badań obrazowych, w tym USG piersi oraz badanie metodą rezonansu magnetycznego. 

Większość kobiet nie jest jednak obciążona ryzykiem rodzinnego raka piersi. Jednak niezależnie od wywiadu rodzinnego, każda kobieta powinna systematycznie wykonywać samobadanie piersi. Znajomość struktury własnych piersi jest niezwykle ważna, gdyż uczula na ewentualne odstępstwa od ich normalnej budowy. Dzięki temu, kobiety wykonujące samobadanie piersi, szybciej zgłaszają się do lekarza w celu weryfikacji niepokojącej zmiany i tym samym umożliwiają wykrycie procesu nowotworowego na niskim stopniu zaawansowania. 

Należy także pamiętać o możliwości wykonania badania lekarskiego piersi przez wykwalifikowany personel. Wbrew pozorom badanie piersi nie musi być wykonane przez  ginekologa – każdy lekarz, w tym lekarz rodzinny, posiada w tej kwestii odpowiednie kompetencje.

Bibliografia:

  • Jassem J, Kordek R. Onkologia. V. Gdańsk: Via Medica; 2019.
  • KRN. Krajowy Rejestr Nowotworów [Internet]. [cited 2021 Jul 22]. Available from: http://onkologia.org.pl/