W profilaktyce onkologicznej wyróżniamy trzy kluczowe obszary:

  • pierwotny – wpływanie na ludzi, by wzmacniać ich dobrostan i motywować do zmiany stylu życia na zdrowszy,
  • wtórny – dotyczy wczesnego wykrywania chorób nowotworowych, w stadium pozwalającym na ich skuteczne leczenie w sposób jak najmniej inwazyjny,
  • trzeciej fazy – zapobieganie pogarszaniu się zdrowia, niepełnosprawności czy zgonom po leczeniu onkologicznym.

Narodowa Strategia Onkologiczna

W Polsce, na lata 2020-2030 zaproponowano Narodową Strategię Onkologiczną, w ramach której Ministerstwo Zdrowia prowadzi programy profilaktyczne:

  • Program profilaktyki raka piersi (mammografia),
  • Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia),
  • Profilaktyka raka jelita grubego,
  • Profilaktyka raka płuca – ograniczenie palenia papierosów,
  • Program profilaktyki nowotworów głowy i szyi,
  • Program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe.

MAMMOGRAFIA

Program profilaktyki raka piersi skierowany do kobiet wieku 50–69 lat, które są najbardziej zagrożone zachorowaniem na raka piersi. Mammografię wykonuje się raz na dwa lata. Dla kobiet, które są uprawnione do świadczeń opieki zdrowotnej, badanie jest bezpłatne. Każda kobieta może otrzymać wskazanie do wykonania kolejnej mammografii po roku od uzyskania wyniku, jeśli jest w grupie ryzyka raka piersi np. rak piersi w najbliższej rodzinie.

Mammografia jest badaniem radiologicznym, które polega na wykonaniu zdjęć rentgenowskich piersi. Każda pierś jest prześwietlana dwa razy – od góry i od boku. Jest badaniem nieinwazyjnym. Podczas mammografii możliwe jest uwidocznienie guzków o wielkości trzech milimetrów.

KIEDY ZGŁOSIĆ SIĘ NA MAMMOGRAFIĘ?

Jeśli podczas samobadania Pacjenta zauważy następujące objawy:

  • zmiana wielkości i kształtu piersi, która nie ustąpiły po miesiączce (jedna pierś większa od drugiej),
  • guzki, zgrubienia wyczuwalne w piersi lub pod pachą,
  • zmiana koloru skóry piersi np. zaczerwienienie skóry piersi i/lub brodawki sutkowej,
  • zauważalna większa ilość naczyń żylnych na skórze piersi,
  • wciąganie się skóry piersi,
  • pofałdowania skóry,
  • nierównomierna grubość skóry na piersi,
  • pomarszczenie lub łuszczenie skóry piersi, owrzodzenia skóry,
  • wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek płynu, zgrubienia, owrzodzenie w obrębie brodawki sutkowej [1].

PROGRAM PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

Program profilaktyki raka szyjki macicy jest dedykowany kobietom w wieku 25–59 lat, zdrowym, które nie odczuwają żadnych dolegliwości wskazujących na chorobę nowotworową. Bezpłatne badanie cytologiczne można wykonać raz na trzy lata, jeśli kobiety są uprawnione do świadczeń opieki zdrowotnej. Ma za zadanie podkreślić istotę badań profilaktycznych i zachęcić do regularnego wykonywania cytologii. Jeśli kobieta znajduje się w grupie ryzyka (zainfekowana wirusem HIV (ang. human immunodeficiency virus HIV), wirusem brodawczaka ludzkiego, leczona immunosupresyjne), możliwe jest wykonanie cytologii raz na rok. 

Badanie cytologiczne jest skutecznym i bezpiecznym badaniem komórek szyjki macicy. Wynik cytologii pozwala wykryć stany przednowotworowe i nowotworowe zlokalizowane w szyjce macicy, jeszcze w stadium bezobjawowym. Po badaniu kobieta dowiaduje się czy jest w grupie ryzyka nowotworów szyjki macicy.

Nowotwór szyjki macicy dotyczy wszystkich kobiet, bez względu na wiek czy uwarunkowania genetyczne [2].

PROGRAM PROFILAKTYKI RAKA JELITA GRUBEGO

Program ten ma zmniejszyć ryzyko zgonu z powodu raka jelita grubego o 60-90%. Pacjenci są zapraszani na kolonoskopię lub sami się zgłaszają, jeśli skończyli 50 lat.

Bezpłatna kolonoskopia dedykowana jest osobom:

  • w wieku 50 – 65 lat, niezależnie od wywiadu rodzinnego, 
  • w wieku 40 – 49 lat, które mają krewnego pierwszego stopnia, u którego rozpoznano raka jelita grubego, 
  • w wieku 25 – 49 lat z rodziny z zespołem Lyncha (niezbędne potwierdzenie zespołu z poradni genetycznej; refundowane jest pierwsze badanie w tej grupie pacjentów, ale kolonoskopie nadzorcze powinny być wykonywane co 2-3 lata u osób z potwierdzoną mutacją powodującą zespół),
  • w wieku 20-49 lat z rodzin z zespołem polipowatości rodzinnej gruczolakowatej (FAP) – pacjent powinien mieć potwierdzoną diagnozę, refundowane jest tylko pierwsze badanie, podobnie jak u chorych z zespołem Lyncha.

Szczegóły powyższych programów oraz pozostałe programy realizowane w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej znajdują się w pełnej wersji artykułu dostępnej poniżej.

Przypisy i bibliografia dostępne są w pełnej wersji artykułu.