Temat choroby nowotworowej jest znany niemal każdemu z nas. Nowotwory dotykają nas samych albo bliskich z naszych rodzin. Większość przypadków choroby nowotworowej to  nowotwory sporadycznie, co oznacza, że choroba jest skutkiem akumulacji nieprawidłowości w DNA (mutacji) w trakcie całego życia pacjenta. Mutacje mogę  powstawać na skutek szkodliwego działania czynników kancerogennych takich jak np. dym papierosowy czy promieniowanie UV. 

Czasami jednak nowotwory są spowodowane zmianami genetycznymi występującymi w materiale genetycznym przekazanym od rodziców i dziedziczonymi przez kolejne pokolenia. Szacuję się, że nawet od 10 do 15 % wszystkich zachorowań na raka piersi związane jest z odziedziczeniem genetycznych predyspozycji.

Dziedziczny rak piersi a rodzinny rak piersi – czym się różnią?

Dziedziczny rak piersi zazwyczaj związany jest z mutacjami obecnymi w genach BRCA1 lub BRCA2, ale może być też spowodowany mutacjami w innych genach. Jeśli zmiany w tych genach rzeczywiście są związane z występowaniem raka piersi i/lub jajnika, takie raki nazywamy rakami dziedzicznymi. Czasami jednak nie wykrywa się mutacji w tych genach, a mimo to w rodzinie występuje zwiększona częstość diagnozowanych przypadków nowotworów piersi i/lub jajnika. W takiej sytuacji, mówimy o rakach rodzinnych.

Oprócz genów BRCA1 oraz BRCA2, w genetyce  raka piersi znaczenie mają także mutacje w innych genach np. CHEK2 lub PALB2. One również mogą bezpośrednio prowadzić do rozwoju raka piersi lub zwiększać ryzyko jego wystąpienia.

Kiedy można podejrzewać, że rak piersi jest dziedziczny?

Istnieje szereg cech nowotworu, które mogą wskazywać na to, że pacjentka choruje na dziedzicznego raka piersi, czyli takiego, który związany jest z przekazywanymi w rodzinie predyspozycjami genetycznymi. 

Jedną z nich jest wiek pacjentki w momencie diagnozy. Jeśli nowotwór piersi zostanie  zdiagnozowany przed 50 rokiem życia, można przypuszczać, że jest to nowotwór dziedziczny. 

Wystąpienie raka piersi przed 50 rokiem życia jest wskazaniem do wykonania badań molekularnych w kierunku posiadania mutacji w genach BRCA1 oraz BRCA2. Bada się wtedy tzw. mutację germinalne, czyli takie, które Pacjentka odziedziczyła po swoich rodzicach. Badanie wykonuje się z pobranej próbki krwi. 

Dziedziczność raka piersi może być podejrzewana również, jeśli pacjentka  zachoruje na jeden z konkretnych typów raka piersi, takich jak: obustronny rak piersi lub potrójnie ujemny rak piersi (czyli taki, w którym nie ma ekspresji receptorów HER2, estrogenowych i progesteronowych. Receptory te są “celem” niektórych leków onkologicznych). Występowanie raków piersi lub jajnika u co najmniej dwojga krewnych I/II stopnia (matki, sióstr czy babć), jak również rak piersi u mężczyzny, mogą sugerować genetyczne podłoże nowotworów piersi.

Badanie molekularne w kierunku dziedzicznego raka piersi

Badania molekularne polegają na wykrywaniu zmian genetycznych w DNA. Niektóre z nich wykrywają tylko konkretne, punktowe zmiany  genetyczne w obrębie jednego genu. Inne z kolei pozwalają poznać całą sekwencję danego genu u Pacjenta.

W przypadku podejrzenia dziedzicznego raka piersi, wykonuje się standardowo badania w kierunku 5 najczęściej występujących wśród populacji polskiej mutacji w genach BRCA1 oraz BRCA2. Badanie to może być wykonane prywatnie lub na zlecenie lekarza. Niestety, ze względu na bardzo wąski zakres badania, może zdarzyć się, że pomimo częstego występowania w rodzinie raka piersi i/lub jajnika, u pacjentki nie zostaną wykryte żadne mutacje w badanych genach. 

Zgodnie z wytycznymi Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, po spełnieniu  dodatkowych kryteriów (1) należy przeprowadzić badanie NGS (ang. Next Generation Sequencing, czyli Sekwencjonowanie Nowej Generacji) całych genów BRCA1 oraz BRCA2. Powoli ono na wykrycie wszystkich zmian występujących w sekwencji tych dwóch genów. W niektórych przypadkach nawet takie badanie może być jednak niewystarczające, ponieważ nie wykryje ono zmian w innych genach, powiązanych z dziedzicznym występowaniem nowotworów. Tutaj, z pomocą przychodzą badania NGS analizujące po kilka-kilkadziesiąt genów lub jeszcze dokładniejsze badania analizujące wszystkie geny jak np. diagnostyka całogenomowa.

Profilaktyka dziedzicznego raka piersi  

Istnieje szereg działań profilaktycznych, którym powinny poddać się Pacjentki,  jeśli w  ich rodzinie często występowały nowotwory piersi i/lub jajnika. 

Wśród najważniejszych działań profilaktycznych wymienia się wykonywanie mammografii na zmianę z badaniem metodą rezonansu magnetycznego raz w roku po ukończeniu 30 roku życia. Należy również rozważyć podskórną amputację piersi z zachowaniem brodawki wraz z następującą po niej rekonstrukcją piersi. 

Z mniej inwazyjnych działań zdecydowanie zalecane jest rzucenie palenia papierosów (w tym e-papierosów), znaczne ograniczenie spożywania alkoholu i przestrzegania zasad tak zdrowego trybu życia. Zaleca  się zbilansowaną, mało przetworzoną dietę oraz regularną aktywność fizyczną. 

Dziedziczny rak piersi jest zazwyczaj powiązany ze znaczącym ryzykiem wystąpienia raka jajnika. Należy zatem regularnie, dwa razy do roku, oznaczać stężenie markera nowotworowego CA 125 oraz wykonywać przezpochwowe badanie USG. Pacjentkom z mutacją BRCA1/BRCA2, które posiadają już dzieci, proponuje się także profilaktyczne usunięcie jajników oraz jajowodów.

(1) Kryteria to:
Rozpoznanie raka piersi lub raka jajnika u chorej, która posiada co najmniej dwie krewne I/II stopnia, u których rozpoznano raka piersi i/lub raka jajnika. U co najmniej jednej krewnej zachorowanie wystąpiło przed 50 rokiem życia
Rozpoznanie u Pacjentki raka piersi przed 50 rokiem życia lub raka jajnika niezależnie od wieku. Chora ma krewnego I/II stopnia, u którego rozpoznano raka piersi (rak piersi u mężczyzny) i/lub raka jajnika.
Rozpoznanie u Pacjentki raka jajnika. Chora ma przynajmniej jedną krewną, u której raka piersi wykryto przed 50 rokiem życia lub rozpoznano raka jajnika.